12 fevral 2022-ci il Zibil poliqonunda sakinlərlə
görüş
İctimai fəal Şəhla Ramazanova ilə birlikdə zibil
poliqonuna gedirik. Əslində Şəhlanın da evi sibil poliqonunun yaxınlığında yerləşir.
Üç övladı var. Həyat yoldaşı 36 yaşında ürək tutmasından dünyasını dəyişdiyindən
Şəhla köçüb anası ilə birlikdə yaşayır. O da evini satmaq istəyir. Alıcı tapa
bilmir. Bu ərazidən ev alanlar olmur. Birincisi zibilliyə görə, ikincisi də şəhər
hesab edilsə də buralara qaz çəkilməyib. Şəhla ilə poliqona zibilin daşındığı
gigiş yoluna gedirəm. İnsan dəhşətə gəlir. Şəhərin bir addımlığında belə bir vəziyyətin
olmasına. Poliqonun həm şəkillərini çəkirəm, həm də video çəkirəm. Bunlarsız
hesabat bu görüntülərin acınacaqlı vəziyyətinə heç kəsi inandıra bilməz.
Poliqonun yuxarı hissəsi ilə yaşayış evləri arasında bufer zona belə yoxdur.
Poliqon sahibsiz itlərin yığışdığı yerdir. Onların bir dəstəsini görürəm və
özümü təhlükəyə atmaq istəmirəm. Tüstü qalxan yandırılmış ərazinin də şəkillərini
çəkib geri qayıdıram. Burada sakin Arzu Əliyevanı görürəm. O deyir: mənim ailəm kasıb yaşayır. Ümumiyyətlə bu ərazidə
yaşayan insanların hamısı kasıb ailələrdir. Bir balaca imkanı olan evini tərgiyib
burdan gedib. Bizim isə gedəcək yerimiz yoxdur. Qazımız yoxdur. Ona görə mən
uşaqlarım soyuqda qalmasınlar deyə bu zibillikdən tullanan ağac budaqlarını
yığıram.
İkinci müsahibim Yadigar Əmirxanov olur. O 10 ildir
ki burada yaşayır. Yolun kənarı ilə gedən işıq dirəklərini göstərərək bildirir:
baxın, işığı da biz sakinlər çəkmişik. Əslində o dirəklər standart deyil və
onlarla işıq aparmaq çox təhlükəlidir. Lakin, işıqsız nə qədər oturaradıq.
Bir-gün, iki gün deyil, diz burda yaşayırıq. “Bəs burada zibil poliqonu ola-ola
niyə burda məskən salırdınız? Kim verib bu torpağı sizə? Niyə müraciət
etmirsiniz? ” Suallarım o qədər çox idi ki. Söhbətimizə qoşulan sakinlər də
Yadiğarla eyni fikirdə idi və eyni sözləri dediklərindən mən bu fikirləri
qruplaşdıraraq yazmağı qərara aldım.
Onları aldadıblar yoxsa ....
Sakinlər bildirirlər ki, torpaq sahəsini onlara Göyəm
kənd bələdiyyəsi verib. İnadla bildirib ki, poliqon tezliklə ordan köçürüləcək.
2017-ci ildə isə bu ərazi şəhər bələdiyyəsinə daxil edilib. Onlara torpaq verən
bələdiyyə sədri də dünyasını dəyişdiyi üçün sakinlər bilmirlər hara müraciət
etsinlər. Deyildiyinə görə yer
ayrılıbmış, həmin yer də qonşu kəndin ərazisi olduğundan kənd sakinləri buna
imkan verməyiblər. Düzü müəyyən etmək çətindir
ki, kim-kimi aldadıb. İnsanlara düz zibilliyin ortasında həyətyanı sahəsi verənlər
görəsən onların sonrakı taleyini düşünmüyüblərmi. Bu insanlar həyatlarını pis
üfunətli havanı udmaqla, ilan, kərtənkələ ilə mübarizə aparmaqla, zəhərli milçəklər
dişləməklə, yandırılan zibilin tüstüsündə boğulmaqla keçirməyə məcburdurlar.
Onlar yuva qurduqları yerin belə olacağını əvvəldən təsəvvür etməyiblər.
Niyə müvafiq qurumlara müraciət edilmir
İnsanlar
hara müraciət edəcəklərini bilmirlər. Çünki, müraciət etdikləri ünvanlardan qənaətbəxş
cavab ala bilməyiblər.
Tinay
Bilalova bildirir ki, çox ünvanlara müraciət ediblər. Heydər Əliyev fonduna,
Ekologiya və təbii sərvətlər Nazirliyinə, yerli Bələdiyyəyə, İcra Hakimiyyətinə
müraciət ediblər. İcra Hakimiyyətindən və bələdiyyədən bildirirlər ki, poliqon
üçün uyğun yer yoxdur. Zaqatalanın torpaq ehtiyatı azdır, hamısı da yaşayış məntəqələrinə
yaxındır.
Ötən
il 2021-ci ildə ərazidə yaşayan qadınlar (100-ə yaxın qadın) 3 dəfə etiraz
mitinqi keçiriblər. Onlar səhər tezdən poliqona zibil daşıyan maşınların
qarşısını kəsiblər. Əraziyə polis cəlb olunub və mitinqçiləri dağıdıblar. Bu
vaxtı onlarla birlikdə olan adının çəkilməsini istəməyən jurnalisti isə həbs
ediblər. Belə olduqda o jurnalisti azad etmək üçün imza toplanılıb. “Bəs, kişilər
nə üçün sizinlə birlikdə mitinqdə iştirak etməyiblər?-” sualıma dedilər ki,
kişiləri o dəqiqə həbs edəcəkdilər. Qadınları heç olmasa xəbərdarlıqla
buraxıblar. Biz kasıb insanlarıq, polislə necə baş-başa gələk.
Bu
yaxınlarda ARB TV kanalının da burada çəkiliş etdiyini bildirirlər. O süjet 14
fevralda efirə gedəcək.
Zaqatatala şəhəri üzrə İcra nümayəndəsi sakinlərə
poliqonun 2021-ci ilin payızına kimi köçürüləcəyini və yerində park
salınacağını deyib, lakin bir nəticə olmayıb. Sakinlərin gözü yolda, könlü isə
intizardadır.
Xəstəlik
mənbəyi
Mən
Tərlan Hacıməmmədovu ürək ağrısı ilə dinləyirəm. Onun evi ilə poliqon arasında
məsafə belə yoxdur. “Mən 39 yaşımda evlənmişəm, səbəb də evimin olmaması idi.
Əlimin zəhməti ilə dolanıram. İki körpə uşağım var. Bu evi də güc-bəla ilə
tikmişəm. Kaş ki, tikməyəydim. Mənim uşaqlarım , mənim ailəm çox pis şəraitdə
yaşayırıq. Mən evimdə vətən üçün əsgər böyüdürəm. O gün uşağa milçək dişdəyib
pis günə düşmüşdü. Həkim dedi ki, zəhərli milçək dişləyib. Uşağı zor-güc xilas
etdik. Bizim həyatımızın hər anı təhlükəlidir.”
Qanun
nə deyir
Azərbaycan
Respublikası Konstitusiyasının “Əsas insan və vətəndaş hüquqları və
azadlıqları” adlanan III fəslində 39-cu maddədə əks olunmuşdur:
I Hər
bir kəsin sağlam ətraf mühitdə yaşamaq hüququ vardır.
II Hər kəsin ətraf mühitin əsl vəziyyəti haqqında məlumat toplamaq və ekoloji
hüquqpozma ilə əlaqədar onun sağlamlığına və əmlakına vurulmuş zərərin əvəzini
almaq hüququ vardır.
Sağlam
ətraf mühitdə yaşamaq hüququ insanın fundamental hüququdur. İnsanın
sağlam ətraf mühitdə yaşamaq hüququ ilk dəfə 1972-ci ildə BMT-nin
“Ətraf Mühitə dair” Stokholm konfransında geniş müzakirə olunmuşdur.
Amerika
qanunvericiliyində, yəni ştatların bir çoxunun qanunlarında belə bir müddəa
vardır: “Yaşamaq hüququ hətta insan ana bətnində olduqda belə
qorunmalıdır.”
Sağlam
ətraf mühitdə yaşamaq hüququ dövlətin qarşısında ətraf mühiti qorumaq vəzifəsi
qoyur.
Azərbaycan
Respublikasında ətraf mühitlə bağlı bir çox qanunlar qəbul olunmuşdur.
“Ətraf mühitin mühafizəsi haqqında”, “Ekoloji təhlükəsizlik haqqında”
1999-cu il 8 iyun Qanunları, “Əhalinin radiasiya təhlükəsizliyi haqqında”
1997-ci il 30 dekabr Qanunu, “Təbiəti mühafizə və təbiətdən istifadə
haqqında” 1992-ci il qanunları bunlara misaldır. “Təbiəti mühafizə və
təbiətdən istifadə haqqında” Qanununa görə insanların sağlamlığının ətraf
mühitin mənfi təsirlərindən qorunması üçün tədbirlərin görülməsini vacib
sayır.
Ekoloji nasazlığın zərər yetirə biləcəyi birinci varlıq insandır.
İnsan isə bəşəriyyətin ən ali varlığıdır. Biz bu varlığı qorumaq və əsas insan
hüquqlarından biri olan sağlam ətraf mühitdə yaşamaq hüququnu təmin etmək üçün
konkret iş görməliyik. Təbii ki, hər kəs öz sahəsində bunu etməlidir.
Hüquqşünaslar bunu qanunvericilikdə, istehsalçılar bunu müasir texnikaların köməyi
ilə ətraf mühitə minimum ziyan verməklə və s. edə bilərlər. Çünki hərbirfərdinhəyatıhəqiqətənçoxdəyərlidir.
Regional poliqonlar
“Tullantılarla
bağlı ölkə üzrə səkkiz regional poliqonun yaradılması planlaşdırılır”.
Bunu
Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin rəsmi “Facebook” səhifəsində “Ekspert
saatı” verilişinin canlı yayımında nazirliyin Ekoloji siyasət şöbəsinin müdiri
Rasim Səttarzadə bildirib.
O
qeyd edib ki, onlardan bir neçəsi ilə bağlı işlərə başlanılıb:
“Həmin
poliqonlarda daşınacaq ötürücü stansiyaların yaradılması nəzərdə tutulub. “Bu proseslər
İqtisadiyyat Nazirliyi tərəfindən koordinasiya olunur.”
Görəsən yaradılacaq regional poliqonların
siyahısında acınacaqlı vəziyyəti olan Zaqatalanın adı varmı?
Şəhərlər və digər yaşayış
məntəqələri ərazisinin sanitariya qaydalarına, gigiyenavə ekoloji normativlərə
uyğun olaraq təmizlənməsi, məişət tullantılarının
müvəqqəti saxlanılması, müntəzəm daşınması və zərərsizləşdirilməsi haqqında Azərbaycan
Respublikası Nazirlər Kabinetinin21 aprel 2005-ci il tarixli 74 №li qərarı vardır. Qərarın 7.4
bəndində deyilir:
7.4. Poliqonlar üçün ayrılmış
sahələr aşağıdakı tələblərə cavab verməlidir:
- sahənin
ərazisi günəş şüaları və küləyin təsiri üçün açıq olmalıdır;
- qrunt
sularının səviyyəsi poliqonun təməlindən ən azı 1 metr aşağı olmalıdır (suların səviyyəsi yuxarı olduqda, drenaj və
sukənarlaşdırıcı qurğular tikilməlidir);
- çay,
göl, açıq su hövzələrinin sahillərində, kənd təsərrüfatı sahələrinin, şəhərlər
və digər yaşayış məntəqələrinin və təbii abidələrin yaxınlığında
(sanitar-ekoloji mühafizə zonaları nəzərə
alınmaqla), yaşıllıq ərazilərində və meşələrdə poliqonlar üçün sahələrin
ayrılması və təşkili yolverilməzdir;
- şəhər və digər yaşayış məntəqələri,
meşə-park, kurort, müalicə-sağlamlıq, turizm və rekreasiya zonalarının
ərazisində, su mənbələrinin və mineral bulaqların sanitar mühafizə zonalarında,
çatlı süxurların və sulu təbəqələrin səthə çıxdığı yerlərdə, habelə içməli su
təchizatı və təsərrüfat-məişət ehtiyacları üçün istifadə olunan yeraltı su
obyektlərinin sututar sahələrində, eyni zamanda faydalı qazıntı yataqlarının
olduğu yerlərin çirklənməsinə və yeraltı işlərin aparılmasına təhlükə yarandığı
hallarda faydalı qazıntı laylarının olduğu və yeraltı işlərin aparıldığı
yerlərdə tullantıların basdırılması qadağandır.
